Het college heeft de IOAW-uitkering van belanghebbende ingetrokken vanwege schending van de inlichtingenplicht. Belanghebbende heeft namelijk niet alle gevraagde stukken ingeleverd. 

De CRvB oordeelt dat het niet indienen van bewijsstukken geen schending van de inlichtingenplicht oplevert. Net zoals in de Participatiewet is er sprake van schending van de medewerkingsplicht. Bewijsstukken zijn als zodanig niet van invloed op het recht op uitkering. Zij kunnen alleen van betekenis zijn bij de verificatie en controle van het recht op IOAW-uitkering. Artikel 13 IOAW komt namelijk overeen met artikel 17 lid 1 Participatiewet. Uit de wetsgeschiedenis van de IOAW volgt ook niet dat in de IOAW een andere betekenis voor de inlichtingenplicht geldt dan in de Participatiewet. 

Schending van de medewerkingsverplichting levert grond op voor weigering, beëindiging en intrekking van de IOAW-uitkering, als daardoor het recht op IOAW-uitkering niet of niet langer kan worden vastgesteld. Door het ontbreken van een deel van de gevraagde stukken is het college niet in staat om de financiële situatie van belanghebbende te controleren. De intrekking van de uitkering is dus terecht. Dit vanaf het moment dat niet wordt voldaan aan het concrete verzoek om medewerking van het college. De intrekking is een bevoegdheid. De belangenafweging om de uitkering in te trekken en terug te vorderen is niet onevenredig. Het belang van het college is dat het in staat wordt gesteld het recht op IOAW-uitkering te onderzoeken en dat belanghebbende gehoor geeft aan de medewerkingsplicht. Belanghebbende heeft ook later geen stukken meer ingeleverd.  

Het enkele feit dat door de schending van de medewerkingsverplichting niet alle gegevens of bewijsstukken voorhanden zijn die zien op een periode voorafgaand aan de schending, maakt echter niet dat daardoor het recht op IOAW-uitkering over de voorliggende periode niet kan worden vastgesteld. Uitgangspunt is namelijk de situatie zoals de belanghebbende die bij de aanvraag heeft weergegeven en waarop de verstrekking van de IOAW-uitkering is gebaseerd. Alleen als gegronde en concrete twijfel bestaat over de rechtmatigheid van de verleende IOAW-uitkering over de periode voor de schending, kan door het ontbreken van de gegevens of bewijsstukken het recht op IOAW-uitkering niet worden vastgesteld.

Van die situatie is in dit geval geen sprake. Het vermoeden van het college dat belanghebbende inkomsten ontving uit activiteiten als zelfstandige is niet gebaseerd op een deugdelijke feitelijke grondslag. Het college heeft ter zitting ook erkend dat nergens uit blijkt dat betrokkene inkomsten uit activiteiten als zelfstandige ontving.

In deze zaak staat wederom de vraag centraal of belanghebbende de inlichtingenplicht of de medewerkingsplicht heeft geschonden. Dit keer gaat het om een belanghebbende met een IOAW-uitkering waarvan het college de uitkering heeft ingetrokken en teruggevorderd. Belanghebbende heeft niet de gegevens verstrekt waar het college om heeft gevraagd. Maar hoe verhoudt de inlichtingenplicht zoals we die kennen in de Pw zich eigenlijk tot de IOAW en IOAZ?

In lijn met de rechtspraak PW

Eerst nog even kort terug naar de uitspraken van 12 juli 2022 en 2 augustus 2022.[1] In deze uitspraken oordeelde de CRvB dat het niet inleveren van bankafschriften of andere bewijsstukken geen schending van de inlichtingenplicht uit artikel 17 lid 1 Pw oplevert. Geconcludeerd wordt dat het niet inleveren van bewijsstukken een schending oplevert van de medewerkingsplicht uit artikel 17 lid 2 Pw. Bewijsstukken zijn namelijk geen inlichtingen, maar dienen ter verificatie van gegevens en verdenkingen. Op zichzelf staand zijn bewijsstukken niet van belang voor het recht op bijstand.

De inlichtingenplicht in de IOAW

De IOAW kent in artikel 13 dezelfde inlichtingenplicht als de Participatiewet. In deze zaak geeft de CRvB dan ook aan dat de inlichtingenplicht in de IOAW dezelfde betekenis heeft als in de Pw. Hiervoor zijn 2 redenen:

1.       De overeenkomende bepalingen in de IOAW en Pw, en;

2.       Het ontbreken van aanwijzingen voor een andere uitleg in de wetsgeschiedenis van de IOAW.

Bij de beoordeling of er sprake is van de inlichtingenplicht of medewerkingsplicht moet dan ook worden aangesloten bij bovengenoemde uitspraken van 12 juli 2022 en 2 augustus 2022. Hierdoor had het college op grond van artikel 17 lid 3 IOAW de uitkering in deze zaak alleen kunnen intrekken per de datum dat belanghebbende in verzuim is door de gegevens niet te verstrekken. En niet per eerdere datum omdat over die periode niet alle gevraagde gegevens of bewijsstukken voorhanden zijn.

De inlichtingenplicht in de IOAZ

De wetsgeschiedenis van de IOAZ

Hoe zit het dan met de IOAZ? De IOAZ kent in artikel 13 namelijk precies dezelfde inlichtingenplicht als artikel 13 IOAW en artikel 17 Pw. Mijn eerste en concluderende reactie is dat deze uitspraak ook doorwerkt in de IOAZ. Toch begon ik te twijfelen bij het lezen van de Memorie van toelichting van de IOAZ. Hierin staat namelijk het volgende over de inlichtingenplicht:

“Dit artikel regelt het verstrekken van inlichtingen door de gewezen zelfstandige en de echtgenoot. De betrokkene is in de eerste plaats verplicht al die inlichtingen te verstrekken die voor het recht op uitkering relevant zijn.

Gedacht kan worden aan het overleggen van de vereiste boekhoudverslagen, verklaringen van de Kamer van Koophandel e.d. Daarnaast legt dit artikel vast de verplichting voor de betrokkene om – gevraagd dan wel ongevraagd – gedurende de gehele uitkeringsperiode melding te maken van al datgene wat van invloed kan zijn op de feitelijke hoogte of de duur van de uitkering en het naar uitkeringscategorie te hanteren bedrag van de uitkering.”[2]

Boekhoudverslagen en verklaringen van de Kamer van Koophandel worden als voorbeelden genoemd van de inlichtingenplicht. Dit zijn op basis van de nieuwe lijn in de rechtspraak juist typische bewijsstukken die onder de medewerkingsplicht vallen. Het gaat immers om stukken die ter verificatie dienen van gegevens en verdenkingen. Het zijn geen inlichtingen die op zichzelf van belang zijn voor het recht op bijstand.

In tegenstelling tot de IOAZ, benoemt de IOAW in de Memorie van Toelichting geen bewijsstukken als voorbeeld van de inlichtingenplicht. De CRvB stelt in deze uitspraak dan ook terecht dat in de wetsgeschiedenis aanwijzingen ontbreken voor een andere uitleg van de inlichtingenplicht. Werkt deze uitspraak dan wel door in de IOAZ?

De wetgever koppelt vaker bewijsstukken aan de inlichtingenplicht

Ik denk van wel. Het is namelijk niet de eerste keer dat de wetgever het inleveren van bewijsstukken in samenhang met de inlichtingenplicht noemt. Zo staat in de Memorie van Toelichting van de Wet Werk en Bijstand bijvoorbeeld:

“Het feit dat burgermeester en wethouders niet alleen bij een aanvraag om bijstand of om ondersteuning bij arbeidsinschakeling, […], laat onverlet dat de belanghebbende onverwijld uit eigen beweging inlichtingen dient te verstrekken indien het hem redelijkerwijs duidelijk moet zijn dat die feiten en omstandigheden, of de daarin opgetreden wijzigingen, van invloed kunnen zijn op zijn arbeidsinschakeling of zijn recht op bijstand. Verstrekt de belanghebbende niet of niet alle gevraagde inlichtingen en bewijsstukken, dan heeft dat gevolgen voor de beoordeling door burgemeester en wethouders van het recht op bijstand of ondersteuning bij arbeidsinschakeling”[3]

De wetgever heeft bij de Pw ook bewijsstukken gekoppeld aan de inlichtingenplicht, maar toch heeft de CRvB bepaalt dat bewijsstukken onder de mededelingsplicht vallen.[4] In zoverre denk ik dan ook niet dat de genoemde voorbeelden in de Memorie van Toelichting van de IOAZ zullen leiden tot een afwijkende lijn in de rechtspraak.

De letterlijke wettekst overtuigt meer dan de wetsgeschiedenis

De CRvB hecht overduidelijk meer waarde aan de letterlijke wettekst van de inlichtingenplicht en de medewerkingsplicht. Dit is terug te zien in rechtsoverweging 4.8.2. van deze uitspraak. Hierin geeft de CRvB aan dat het onderscheid tussen de inlichtingenplicht en medewerkingsplicht is terug te vinden in de wettekst. Zo wordt in artikel 14 IOAW een onderscheid gemaakt tussen ‘gegevens ten behoeve van de verlening van de uitkering dan wel de voortzetting daarvan’ en ‘bewijsstukken’ en in artikel 17 lid 1 IOAW een onderscheid gemaakt tussen ‘van belang zijnde gegevens’ en ‘gevorderde bewijsstukken’. Deze artikelen gaan daarbij juist over het verstrekken van gegevens en het opschorten van de uitkering bij het niet verstrekken van gegevens of gevorderde bewijsstukken. De inlichtingenverplichting uit artikel 13 IOAW heeft daarentegen alleen betrekking op het mededeling doen van feiten en omstandigheden die van invloed kunnen zijn op het recht op uitkering. De IOAZ heeft deze zelfde bepalingen. Gelet op de overeenkomende wettekst in de IOAZ kan dit standpunt vervolgens één op één worden overgenomen.

En dezelfde overweging vind je ook terug in rechtsoverweging 4.5.5. van de Pw-uitspraak van 12 juli 2022.

Conclusie

Al met al is de lijn rondom de inlichtingenplicht vorig jaar gewijzigd in de Pw en nu ook in de IOAW. Kunnen we deze nu ook doortrekken naar de IOAZ? Ja, ik zie het niet anders dan dat deze lijn ook geldt voor de IOAZ. Dit is naar mijn mening ook de enige juiste ontwikkeling. Dit baseer ik op de wettekst, jurisprudentie en de Memorie van Toelichting. Maar eigenlijk spelen ook de huidige ontwikkelingen rondom de menselijke maat en het in balans brengen van de Participatiewet een rol. Want het intrekken en terugvorderen van een uitkering over een lange periode heeft wel erg verstrekkende gevolgen als dit slechts gebaseerd is op een vermoeden, toch?

Er is geen sprake van een commerciële relatie die voor de kostendelersnorm buiten beschouwing moet worden gelaten als de medebewoner ook zorgt verleend aan belanghebbende. Denk bijvoorbeeld aan het regelmatig koken en wassen voor belanghebbende. 

Een BBL-opleiding is geen participatieplaats. Er is geen sprake van onbeloonde additionele werkzaamheden, die onder verantwoordelijkheid van het college worden verricht naast of in aanvulling op reguliere arbeid en die niet leiden tot verdringing op de arbeidsmarkt.  Het werken voor een werkleerbedrijf in het kader van een BBL-opleiding is op geld waardeerbare arbeid. Zelfs als belanghebbende feitelijk geen geld daarvoor krijgt. Voor de bijstand telt inkomen waarover iemand redelijkerwijs kán beschikken ook mee.   

Een beëindigingsvergoeding is inkomen bestemd om te voorzien in de noodzakelijke kosten van het bestaan voor de periode na de beëindiging van de arbeidsovereenkomst. Dit is alleen anders als blijkt dat deze vergoeding een andere bestemming heeft. De beëindigingsvergoeding vindt zijn grondslag namelijk in de beëindiging van de arbeidsovereenkomst met wederzijds goedvinden. 

Als het college bijzondere bijstand voor een belanghebbende die onder bewind staat naar de privérekening overmaakt, in plaats van naar de  beheerrekening, kan het college de bijstand terugvorderen als belanghebbende redelijkerwijs had kunnen begrijpen dat dit onjuist was. Dit is bijvoorbeeld aan de orde als belanghebbende op dat moment niet zelf de algemene bijstand van het college ontvangt, maar alleen weekgeld van de bewindvoerder en dat uit de bijschrijvingen van de gemeente blijkt dat het gaat om bijstand.

Wij roepen alle lezers van deze nieuwsbrief op om ons relevante Participatiewet-uitspraken van rechtbanken toe te zenden. Deze worden namelijk lang niet allemaal gepubliceerd via www.rechtspraak.nl.

Alle uitspraken die in deze nieuwsbrief verschijnen, worden tevens verwerkt in Schulinck Participatiewet.

Wil je meer weten over Schulinck Participatiewet, lees dan de productinformatie.